1814: Nap verbannen, monarchie hersteld. Bourbon Lodewijk XVIII = Restauratieperiode (1814-1830). Geen terugkeer naar AR. Nap ontsnapte van Elba, installeerde zich weer als keizer. Nederlaag bij Waterloo in 1815. Grenzen Fr terug naar die van 1790, Savoye en Saarland verloren. Politiek Lod.XVIII reactionair. Opgevolgd door Karel X (1824), contra-revolutionaire politiek. Opstand in 1830. Lid van huis Orléans koning, Louis-Philippe. Juli-monarchie genoemd. Oppositie: legitimisten, wilden Bourbon terug; en bonapartisten olv Louis Napoleon; en links-republikeinen.

1840: Fr interventie in Egypte, Eng wint. D verdedigt Rijnland. Minister Thiers moest gaan, opvolger Guizot, voerde voorzichtiger buitenlandse politiek. Conservatief. Roep om algemeen kiesrecht. Revolutie in 1848. Voorlopige regering, daarna republiek: Louis Nap president, in 1852 riep hij zichzelf uit tot keizer Nap.III (door middel van plebiciet). Tweede Keizerrijk tot 1870. Modernisering Parijs, stimulans landbouw en industrie, aanleg spoorwegen, oprichting kredietbanken. Deed mee in Krimoorlog, steun aan It voor eenheid, Fr kreeg Savoye en Nice. Buitenlandse politiek verder ongelukkig. Voorstander van nationale grenzen, Bismarck niet gehinderd à door Pruisen beheerst D. D in oorlog met Fr in 1870. Aanleiding: opvolging in Sp, Fr eiste dat Hohenzollern de kroon officieel zou weigeren, afgewezen, Fr verklaarde oorlog. Keizer bij Sedan verslagen. Derde Republiek uitgeroepen in Parijs, beleg Parijs door D. Stad gaf zich over in 1871. Fr moest 5 miljard francs betalen, verloor Elzas en deel Lotharingen. Fr politiek vanaf 1870 beheerst door revanche-gedachten.

Opkomst nationalisme hangt samen met Romantiek, ca 1770 in Eng en D, keert zich tegen Fr Verlichting. Gotiek, natuur, gevoel, volk en cultuur organisch geheel (Herder). Grote belangstelling voor eigen nationaal verleden. D: middeleeuwen (ME). Ook in Fr na 1815 sterke historische belangstelling. Boeken over geschiedenis door Sismondi, Thierry en Michelet. Al in jaren 90 vd 18e eeuw opening allerlei musea. Restaurering kerken door Viollet-le-Duc. Herwaardering ME beperkt: weinig helden. AR ook niet geschikt geacht voor identificatie door republikeinen (wel door De Bonald en de Maistre). Wel geschikt: Fr.Rev en era van Nap. Twee kampen: zij die de Rev verwierpen, de klerikalen en de monarchisten; en zij die de Revolutie zagen als de bevrijding vd mensheid, de republikeinen (liberale burgerij). Nationaal gevoel en republikanisme gaan samen. Na 1870 ontstaat nationalisme van rechts, anti-republikeins, verwerpt Rev, voorbeelden gezocht in AR en in ME. Michelet: beeld geschetst vd Fr.Rev als heilbrengend. Beïnvloed door Vico en Herder. Vurig republikein. Zijn werk had grote invloed tijdens 3e Republiek. Ook Thiers beziet Fr.Rev vanuit liberaal-nationaal oogpunt. Aldus ontstaat er een republikeinse geschiedbeschouwing die naast liberaal ook nationaal is. Fr heeft missie te vervullen: brengen van vrijheid. 14 juli (bestorming Bastille) wordt nationale feestdag. Nationaal-liberale interpretatie heeft tot op heden beeld Fr.Rev bepaald.

Nap.Bonaparte wordt nationaal symbool, tot mythe, held gemaakt. Nap zelf schrijft memoires op St.Helena. Dictatuur vergeten. Dichters en schrijvers bestendigen Nap-legende, bv Musset, Vigny, Stendhal, Balzac, Hugo, Béranger. Toneelstukken over Nap. Geschiedschrijving van Thiers volgt deze trend. Werk aan Arc de Triomphe hervat. Hoogtepunt Nap-cultus in 1840: Nap herbegraven in Dôme des Invalides.

Lodewijk-Napoleon profiteerde van Nap-legende. Aanhang onder boeren,militairen, deel kleine burgerij. Werd keizer Nap.III. streefde naar legitimatie van zijn regime. Herbouwde Parijs olv Hausmann. Wereldtentoonstellingen in 1855 en 1867, veel aandacht voor schilderkunst (had in 1851 in Eng ontbroken). Fr zagen zichzelf gedurende de hele 19e eeuw als culturele natie bij uitstek. Overtuigd van culturele superioriteit. Rationaliteit, sociabiliteit, menselijkheid in Fr karakter. Taal excelleert door helderheid. Wereldtentoonstelling 1855: schilderkunst van Ingres, Delacroix, Vernet.

Wereldtentoonstelling 1867: kunst voorname plaats, vooral Meissonier, gold als belangrijkste Fr schilder na Ingres. Fr voorgesteld als culturele natie ‘par excellence’.

Het nationalisme in Fr gedurende 1815-1870 uit zich vooral als herbezinning op het recente verleden, de geschiedschrijving interpreteert de Revolutie overwegend in nationaal-republikeinse zin. Nationalisme gaat bij de meeste geschiedschrijvers samen met liberalisme. Ook de Nap-mythe wordt in deze traditie geplaatst. Het patriottisme ziet in de Fr cultuur een uiting van Fr superioriteit. Wereldtentoonstellingen zijn manifestaties van nationale ‘grandeur’.

Derde Rep ontstond in sfeer van geweld. Links-radicalen verbitterd tov bourgeoisie die alleen oog had gehad voor haar bezit. Ontwapening nationale garde à militairen verbroederen met radicaal links. Regering uit Parijs, beleg door Fr leger. Oproer (Commune) duurde tot mei 1871, neergeslagen door MacMahon. Thiers tot president gekozen. Royalisten brachten hem ten val in 1873 toen hij republikeinse grondwet indiende. MacMahon president, moest monarchie gaan herstellen. Troonpretendent wilde witte lelievlag ipv tricolore, onaanvaardbaar, rep bleef bestaan. In 1875 bij wet bekrachtigd. Terugkeer tot tweekamerstelsel. MacMahon in 1879 opgevolgd door Grévy. Herstel Marseillaise als volkslied. Jaren 80: talrijke democratische maatregelen, leerplicht, kosteloos lager onderwijs, geestelijke macht aan banden. Tweemaal kwam de rep in gevaar, tijdens het boulangisme en door de Dreyfus-affaire.

1886: Boulanger minister van oorlog, grote aanhang, behaalde verkiezingsoverwinning, men verwachtte een staatsgreep. Gebeurde niet, werd gearresteerd. Boulangisme stortte in. Ligue des Patriotes (rechtse beweging) opgeheven. Versterking tegenstelling links en rechts: nationalisten, klerikalen en monarchisten lijnrecht tegenover aanhangers vh parlementaire systeem en de republiek.

1891: Panamaschandaal, versterkte antisemitisme omdat er joodse bankiers bij betrokken waren.

Dreyfus-affaire: joodse legerkapitein beschuldigd van spionage voor D in 1894, verbannen. In 1897 kwam aan het licht dat bewijsstukken vals waren. Esterhazy was de schuldige. Dreyfusards eisten heropening vh proces, anti-drefusards (rechts) verzetten zich hiertegen. Dreyfusards bv Zola, Anatole France en Bergson. In 1899 werd het proces heropend. Hoogtepunt in spanning tussen links en rechts. Links richtte Ligue des droits de l’homme op, rechts Ligue de la Patrie française olv Lemaître. Ook oprichting Action Française olv Maurras. Dreyfus veroordeeld tot 10 jaar gevangenisstraf, tegelijkertijd werd hem gratie aangeboden. Eerherstel voor hem in 1906. Overwinning voor republikeinen.

Buitenlandse politiek: Fr slaagde erin het isolement te doorbreken. Alliantie met Rus in 1894. Entente cordiale met Eng in 1904. Nu D in isolement. In 1907 alliantie tussen Eng en Rus door bemiddeling Fr. 1905 en 1911: crises om Marokko (Fr vs D). 1913: 3-jarige dienstplicht in Fr ingevoerd. 1914 oorlog, revanche voor Fr.

1914: opmars D door Belg en N-Fr. Fr sloeg terug in slag bij de Marne, frontlinies liepen vast. Na wegvallen oostfront door Rus.Rev verheviging acties aan westfront, Fr hield stand. 11-11-1918 capitulatie D, inmiddels republikeins. Tijdens WO I waren tijdelijk de verschillen tussen rechts en links weggevallen in Fr.

Snelle nederlaag van 1870 traumatisch, pijnlijkst het gebiedsverlies van Elzas en deel Loth. Revanche het enige dat tegen psychologisch verlies helpt. Weer enkele wereldtentoonstellingen om nationaal gevoel te versterken. Deelname gezien als patriottische daad. 1878 in Parijs tijdens MacMahon. Bedacht op goede verstandhouding met D. Kunst centraal. Weer een in 1889, eeuwfeest vd Fr.Rev. Veel landen zegden af hierom, ook D. VS deden wel mee. Eiffeltoren spectaculairste symbool van nieuw nationaal-republikeins bewustzijn. Gevoelens van patriottisme en revanchisme niet (zoals in 1878) verborgen gehouden. Leverde belangrijke bijdrage tot herstel en uitbouw nationale trots. In 1900 bleek de achterstand van Fr op industrieel gebied, vooral tov D. Cultureel niet achter. Succes was ook de presentatie van Fr als koloniale macht. Bevorderde populariteit vh bezit van koloniën bij het grote publiek. Voorheen was kolonialisme niet populair in Fr. Koloniale avonturen zouden afleiden van de revanche. Maar juist om nationalistische redenen kon Fr niet achterblijven. Fr verwierf veel gebied in Afr en Azië in de jaren 80-90. Expansie gezien als weg tot morele en nationale wedergeboorte. Revanchegedachte raakte niet op achtergrond. Competitie leverde nieuwe spanningen op, leidde tot versterking vh nationalisme, ook onder republikeinen.

Nationalisme van na 1870 keerde zich tegen D, revanche. Gericht op jeugd. Onderwijs was in handen van kerk geweest, werd nu aan geestelijkheid onttrokken. 1879 Grévy staatshoofd, streefde ernaar republiek en nation tot eenheid te smeden. Patriottistisch schoolprogramma op lagere scholen. 1886: schoolwetten, invloed clerus nog verder terug gedrongen; verplicht, kosteloos en openbaar onderwijs. Laïcisering betekende republikanisering en nationalisering vh onderwijs. Lavisse: schrijver schoolboekjes, had veel invloed op nationaal-republikanisme. Met Gambetta en Ferry boog hij de nederlaag van 1870 om in versterking nationaal gevoel. Nation en republiek moesten een zijn.

Nationalisme van rechts: Déroulède, Barrès en Maurras. Déroulède stichtte in 1882 de Ligue des Patriotes, vereniging ter bevordering vh patriottisme. Voornaamste eis: teruggave van Elzas-Loth. Werd steeds radicaler en politieker. Optreden werd militant. Boulangisme tussen 1886-1889, fel anti-Duitse stemming. Na vlucht Boulanger werd de Ligue verboden. Herleefde in 1899 in de Ligue de la Patrie française. Na de dood van Déroulède werd Barrès voorzitter vd Ligue. Verheerlijkte het AR, de Rev en Nap. Fel tegenstander parlementaire stelsel. Zag de Dreyfus-affaire als zaak van leven of dood voor Fr natie. Verheerlijkte op agressieve wijze la patrie.

Tweede rechtse beweging: Action Française (1899), ontstond nav de Dreyfus-affaire, geleid door Maurras. Fr is heilig begrip, belichaamd in AR. Uitgaan van traditionele Fr waarden: latiniteit, classicisme, katholicisme. Enghartig en defensief nationalisme. Sloot de Fr.Rev uit als on-Frans = verschil met Barrès en Péguy. Péguy: katholiek, pacifist en socialist, vrees voor D; Fr is edel, christelijk en menselijk.

Nationalisme van rechts had andere symbolen van eenheid en nationaal gevoel dan links. Symbool waarin beide partijen zich konden vinden: Jeanne d’Arc uit Lotharingen, na 1870 symbool versterkt. Symbool van nationaal herstel. Meest vereerd ter rechter zijde, grensde aan idolatrie. Jeanne in 1920 heilig verklaard.

Hoezeer het nationale gevoel van rechts afweek van dat van links blijkt ook uit de geschiedenis vh Panthéon. In 18e eeuw gebouwd als kerk. In 1791 geannexeerd en omgevormd tot rustplaats voor grote mannen (Aux grands hommes la patrie reconnaissante). Rousseau, Voltaire erin bijgezet. In 1822 weer kerk, revolutie-inscriptie verwijderd. Tijdens Louis-Philippe weer terug, in 1851 weer verwijderd. In 1885 bij begrafenis Victor Hugo definitief aangebracht. Bleef echter tussen links en rechts omstreden monument, bv bij dood Zola, Péguy.

Lezen, blz 365-366.