De term symfonie wordt begin 17^e eeuw gebruikt voor zelfstandige instrumentale passages in vocale composities. Vanuit die vocale context ontwikkelt het zich naar zelfstandig, welomschreven instrumentaal genre.
Twee duidelijke inspiratiebronnen zijn het ripienoconcert en de opera-ouverture.
Het ripienoconcert is een type concert voor strijkers alleen, zonder solistische partijen.
Voor de ontwikkeling van de symfonie is het van belang vanwege het meer homogene klankbeeld, maar ook vanwege de tendens naar een driedelig vormschema, snel- langzaam- snel.

De invloed van de opera-ouverture was nog groter. Daar was de driedelige structuur begin 18^e eeuw al gestandariseerd. Het opera-orkest had een uitgebreider instrumentarium. Bovendien vinden we een evenwichtige heldere melodievorming (zonder barokke versierselen).

Twee voorvaderen van de symfonie waren Sammartini (voor vierstemmig strijkorkest, maar klassieker en omvangrijker) en Boccherini (concerto a grande orchestra, 3 of 4 delen)

De Oostenrijkers (M.Haydn, Wagensiel, Hofmann, Dittersdorf)
- ontwikkeling richting vierdelige structuur snel-langzaam-menuet-snel.
- bezetting symfonie-orkest kreeg vaste vorm (strijkers+2 hobo+ 2hoorn, daarnaast fluiten, fagotten, trompetten en pauken naar behoefte)
- soms een programmatische inhoud
- fugatische technieken in de finale

De Manheimse school (Stamitz, Richter)
Zij leverden vooral een bijdrage aan de popularisering van het genre.
Stamitz voegde als eerste het menuet toe.

Parijs was het commerciele brandpunt van het Europese muziekleven.

In Londen domineerden twee buitenlanders (Abel en J.C.Bach)

In Berlijn/ Hamburg werkte C.Ph.E.Bach , in zijn betrekkelijk klein oeuvre vind je talloze nieuwigheden.

Haydn's vroege symfonieën hebben het karakter van kamermuziek aangezien het hoforkest van zijn werkgever (Esterházy) maar 17 leden telde.
In toenemende mate neigde hij naar het monothematische principe.
Na 1768 is de driedelige vorm bij hem passé è vierdelige vorm.
Haydn wordt "meester van de stilte" genoemd vanwege zijn plaatsing en timing van de rusten.
Vanaf 1779 kon Haydn ook vrije opdrachten aannemen en schreef hij ook voor grotere orkesten en voor het publieke concertleven.
Haydn is degene die de symfonie een centrale plaats in het Europese muziekleven bezorgt.

Toen W.A. Mozart zijn eerste symfonie schreef was het genre al populair.
Aanvankelijk schrijft hij zijn symfonieën om zijn gehoor te behagen, maar steeds meer ontwikkelt het zich naar doorleefde persoonlijke muziek.

1. Mozarts ontwikkeling verloopt grilliger
2. Mozarts latere symfonieën zijn spiritueel; Haydn is extroverter en aardser
3. Mozart is minder gericht op de mogelijkheden tot doorwerking, zijn thema's zijn zelfstandiger
4. Mozart lijkt zich in zijn latere symfonieën minder aan te trekken van het publiek (evenals Beethoven)

Beethoven heeft een fascinatie voor de sonatevorm. Hij gebruikte zijn traditionele vorm om fundamentele veranderingen aan te brengen:

• Uitgebreide architectuur
• Heftige thematische conflicten
• Coda's die tweede doorwerkingen worden of zelfs nieuw materiaal

Symfonie I (1800)

• De inzet van het werk baarde meteen opzien
• Hij toont zich nu al een volleerd instrumentator
• Prominente rol van de blazers

Symfonie II (1802

• Het oordeel was niet onverdeeld gunstig, men vond het te omvangrijk
• Elan vooral door brede en krachtige thematisch4 behandeling
• Zonder drastisch van de Weense traditie af te wijken, ontslaat nu een grotere eigenheid.

• Publiek en critici konden het werk niet zo waarderen
• Men viel vooral over de lengte, complexiteit en klanksterkte
• Bonapartes naam (had zich keizer laten kronen) werd van het titelblad verwijderd
• Zijn muziek gaat meer getuigen van een levenshouding; subjectief; innerlijke strijd
• Sommigen zien dit werk als een zelfportret

• Schijnbaar onbekommerd werk (maar donkere wolken)
• Schuman: Grieks-slank
• Meer publieksvriendelijk

• Kreeg pas na een paar jaren grote populariteit (o.a. door pleitbezorger Hoffmann)
• Door de duisternis naar het licht, bijnaam Noodlotssymfonie
• Voor het eerst (alleen finale) piccolo, contrafagot en trombones

Symfonie VI (1808) Pastorale

• Bestaat uit vijf delen
• Verklanking van natuurbeleving (past in het Verlichtingsdenken van bijv. Rousseau
• Overgave aan de natuur hield verband met zijn religieuze gevoelens
• Geen concrete toonschildering, quasi vormeloosheid

• Niet makkelijk te duiden
• "Verzwegen programma" leidt tot curieuze verklaringen
• Ritmiek heeft de hoofdrol; Wagner : "Apotheose des Tanzes"
• Finale is een wervelwind van dolle overmoed

• In combinatie met VII niet tegenpolen, maar wederzijdse aanvullingen
• Beethovens kortste symfonie ondanks de zeer uitvoerige finale
• Als enige niet aan beschermheer opgedragen
• Overgave aan onbekommerd musiceren en de kracht van de humor
• Reactie op de achtste was lauw

• Première was groot artistiek succes maar financieel fiasco
• Toonzetten van Schiller Ode an die Freude, een oude wens.
• Opzienbarend is de toevoeging van 4 solisten en een 4 stemmig koor in het slotdeel
• Optimistische toekomstvisie; Broederschapsideaal
• Ten onrechte gezien als ultieme apotheose van Beethovens oeuvre

Terwijl Mozart en Haydn hun oplossingen veelal in de gegroeide symfonische traditie vonden, zocht Beethoven voortdurend naar nieuwe uitdrukkingsmiddelen.

Groot aantal vernieuwingen, zoals: