Romantiek wordt gedateerd circa 1820-1914

Voorlopers:

• In de laatste jaren van de 18^e eeuw Tieck Wackenroder, Novalis en Schlegel
• In de jaren rond 1810 Hoffman en Richter
• In 1818 Arthur Schoppenhauerè de muziek is de uitdrukking van de Wereldziel

Beethoven is iemand met duidelijk vroegromantische trekken.

• Romantiek is de kunst van de betovering
• Romantiek is de kunst van de subjectiviteit
• Romantiek is de kunst van het menselijk tekort

Na 1800 :verschuiving in de hiërarchie onder de kunstenè muziek wordt "art suprême"

De literatuur wordt door de muziek beïnvloed

1. Schrijvers en filosofen vereren muziek
2. Schrijvers nemen muziek tot model
3. Muziek en musicus wordt thema van literatuur

Op haar beurt is de romantische muziek sterk literair geïnspireerd

1. Grote romanische componisten waren zelf literair onder- en aangelegd ( Bijv.Schuman, Berlioz, Liszten Wagner, niet Chopin)
2. Talrijke literaire teksten worden getoonzet, maar ook stukken zonder tekst zijn vaak verbonden met een bepaalde tekst of een literair thema

Schuman laat zich inspireren door zijn eigen literaire verbeelding Bijv Kinderszenen.
In Carnaval verschijnt de Ik o.a. in de personen Eusebius en Florestan
Schuman is tegenstander van een eenduidige relatie tussen een literair gegeven en een muzikale tekst; er moet ruimte blijven voor de poëtische fantasie van de luisteraar.
Deze werken hebben een overkoepelende structuur; ze vormen een cyclus.
a) ze vormen een dynamisch evenwichtsspel, oa het tempo en de algemene voordrachtswijze.
b) ze eindigen vaak onbeslist, afronding v.h. harmonieverloop komt pas in het volgend deeltje de deeltjes zijn verbonden door motivische verwantschap

Liszt haalt in bewerkingen van Schubert en in operaparafrasen de tekst weg en ook Schubert zelf gebruikt soms de muzikale substantie van een vocaal werk voor een instrumentaal werk.

Daartegenover staat de toevoeging van tekst
-Als literaire tekst in de notentekst (als scandeerde de muziek de verzwegen tekst)
-Als toevoeging aan de partituur, buiten de muziektekst
-Als verwijzing in de titel

Liszt :vocale toonzetting van een literaire tekst in een verder instrumentale compositie; Dante symfonie, Faust symfonie (verg. Beethoven IX)

Berlioz's werk is doordrongen van literaire thematiek ,ook waar geen gezongen tekst voorkomt (Shakespeare, Goethe, Byron en Hugo); grootse met het groteske

• ontleende literaire stof, Harold in Italie, Romeo en Juliette
• Zelf verzonnen verhaalstof, indentificatie compositorische Ik met literaire held
• Privéverhaal, Symfonie Fantastique Ëpisodes de la Vie d'un Artist
• Publiek verhaal, Symfonie Funèbre et Triumphale, 10 jaar na Junirevolutie

Bij Beethoven, maar vooral bij Berlioz wordt de muzikale vormopbouwè dramaturgie

1. muziek is de basisstructuur/ bedding waarin het woord wordt opgenomen
2. het Lied is het einde van het naïeve zingen, Schubert problematiseert als eerste het onbekommerde zingen, streven naar een transcendente eenheid met de pianopartij
3. stem en instrument één lijn
4. persona van de componist valt samen met ego-centrische personen van de lyrische dichtkunst
5. Literair-inhoudelijk homogeniteit; Ich zieh mich in mein Inn'res stillzuruck
6. Ik is vereenzaamde attitude van de eenling
7. Openbaarmaking van een terugtrekking uit de openbaarheid
8. Muzikale middelen :beperkt gebruikt toongebied ,geslotenheid van de melodie

Muziek en Theater

Muziek als theater
Theatraliteit van orkestmuziek
Muziek en dans: het ballet
Dans werd een hoofdbestanddeel van de Opera en ontwikkelde zich in de periode ook als een apart genre.. Het ballet blanc (witte tutu's) met de "pointe".in bijvoorbeeld Giselle
Muziek, theater en literatuur: de Opera
In de jaren rond de eeuwwisseling ontwikkelt zich de literatuuropera, waarbij de tekst van een bestaand toneelstuk (bijna) integraal wordt gebruikt, Bijv Salome (Oscar Wilde/ Meaterlinck)

Van vroeger datum is het muziekdrama van Richard Wagner. Het gaat hier om een Gesambtkunstwerk in de betekenis van het wagnerisme = Alle deelnemende diciplines

• De literair-dramatische tekst
• De -vocale en instrumentale - muziek
• De dramatische handeling
• Niet geacteerde visuele elementen

worden interactief op elkaar betrokken, zodat het geheel meer is dan de som van de delen.

Tegengesteld criticus Fétisè Gesambtkunstwerk is een kunstmatig gedrocht. De vooraanstaande positie van de muziek werd bedreigd!

De term Gesambtkunstwerk wordt vooral in verband gebracht met Wagner, maar ook voorgangers als Schlegel. Runge, Liszt en von Weber dachten al in die richting.

Wagner: "die Musik ist ein Weib", die door de mannelijke dichterlijke rede wordt bevrucht.
De orkestrale onderstroom vertolkt de ziel. (bewuste/ onderbewuste).

Muziek en schilderkunst

In de schilderkunst ontwikkelt zich de absolute schilderkunst. Het landschap is niet meer decor van menselijk handelen, maar autonome uiting, weerspiegeling van een menselijke gemoedstoestand (Constable, Turner, Friedrich) è absolute muziek

De Franse impressionisten zetten nog een stap in de richting van de "muzikalisering"van het picturale.

De ultieme muzikalisering is de overgang naar het niet figuratieve/ abstracte= Kandinsky.
Die valt historisch vrijwel samen met de overgang naar atonaliteit = Schönberg

Tussen Beethoven en Schönberg bekent de muziek steeds meer kleur, bijvoorbeeld door gebruik te maken van de kleur van de instrumenten

Muziek wordt steeds vaker tot een synesthetische ervaring, waarbij niet allen het oor, maar ook de ogen, de neus enz. gebruikt worden.
Voorbeeld is Schonberg's Die Gluckliche Hand (laatste die nog rechtstreeks voorkomt uit de romantische gedachte hierover.) Vanuit de schilderkunst inspireert hij weer Kandinsky met bijvoorbeeld der gelben Klang.