In de 19^e eeuw zijn er al wegbereiders van de nieuwe klassiek muziek

• Beethoven , bijv. Grosse Fuge met hortend verloop en schrijnende samenklanken
• Berlioz ,bijv. Romeo et Juliette met stilgezette tijd ,coloristische verfijning in de orkestratiekunst.
• Chopin ontkoppelt de dubbelbinding tonica-dominant
• Liszt durft soms de grenzen van het tonale systeem daadwerkelijk op te heffen
• Wagner schuift ook de grenzen van het tonale systeem op
• Moessorgski gebruikt weer de modale toonladders,maar op radicale revolutionaire manier

Veel muziek in deze periode is een voortzetting van de romantiek (postromantiek).
In de symfonie ziet men met name een "vermoeidheid" optreden. Vooral bij Mahler eindigt alles in introversie en traagheid ,met een adagio. Hij voltrekt daarmee de uitvaart van de symfonie in een periode die het adagiotijdperk van de romantiek genoemd kan worden

De prelude a l' Après-midi d"un Faune wordt als een belangrijke muzikale aanzet tot vernieuwing beschouwd
- ritme is onvoorspelbaar
- toonsoort blijft onbepaald
- de melodievoering is overwegend chromatisch
- de voortgang is onzeker
- het soloinstrument wordt niet ondersteund
deze kenmerken vinden we later terug in Debussy's enige voltooide opera Pelleas et Melisande (1902) Duplicatie is dan de muzikale signatuur van Debussy geworden.

In Sirenes voegt hij als eerste een neuriënd vrouwenkoor toe.
Debussy gaat nog niet de weg van de atonaliteit op.
De belangstelling wordt wel verplaatst van de klankmaterie naar de sensuele genieting van de klank. Er is een nieuwe tijdopvatting (filosoof Henri Bergson). Met deze nieuwe tijd- en vormopvattingen waren sommige gevestigde genres, zoals de symfonie, niet te verenigen
In Golliwog's Cake-Walk zijn wel weer duidelijke contouren te bekennen. Hierin zien we de vermenging van "hoog" en "laag" en ook het eerste voorbeeld van de verwerking van Afrikaans-Amerikaanse elementen in de Europese muziek.

Satie

De betekenis van Satie

esthetische eigenschappen van zijn muziek:

Satie bedrijft codevermenging = diverse soorten muziek, uit diverse socioculturele sferen
Als eerste spreekt hij van meubilairmuziek , de latere Muzak
Citaten worden bij hem een volwaardig element, stijlmiddel met een kritische functie.
Ook bij het gebruik van verbale tekst weet hij de lezer op het verkeerde been te zetten.

Hij maakte de Amerikaanse muziek los van de overheersende Europese (=Duitse) invloed met zijn gebruik van Americana (= fragmenten, toespelingen op diverse Amerikaanse muzieksoorten.)
Zijn strategie is de amalgamisering, de vermenging van ongelijksoortige bestanddelen (polytonaliteit, polyritmiek, polymetriek en polychroniek)
De grens van de U-topie , dat wat geen/ niet plaats heeft ,wordt bereikt

Ives radicalisme

De Eerste Kamersymfonie is een typisch overgangswerk

1. laatromantische reuzenorkest è 15 koppig ensemble
2. herkenbaar tooncentrumè dissonanten
3. de vier delen van een symfonieè één deel

kenmerken van het expressionisme= defiguratie, decentrering en samenballing

Erwartung is het schoolvoorbeeld van het Weense, gekwelde expressionisme.
Hier zien we de zwarte nachtelijke zijde van de Duitse romantiek.
Voor het eerst een muziektoneelwerk met één vrouw als personage, een monodrama voor zangstem en orkest. Het libretto is een droomprotocol (psychoanalyse)

Schönberg convergeert het toekomstgerichte denken van Wagner en het classicisme ven Brahms

Kenmerkend voor Schönberg zijn:

• de wisselende tred
• fixatie, dwangmatige herhaling
• heftig bewogen aanvallen van hysterie
• dissonantie= dissociatie van het personage
• rusteloosheid
• splijting en fusie in het klankbeeld
• gebruik van walsstructuur

In Pierrot Lunaire veralgemeniseert Schönberg het sprechgesang

Verschillen met Erwartung

• gebruik stereotiep figuur
• invloed van het cabaret
• duidelijke vormindeling

Zijn werk Petroesjka heeft als vernieuwende aspecten

• evocatie van de wereld van circus en straatvermaak door citaten, collage en montage
• grijnzende wereld, defiguratie en deformatie
• allerhande intonaties (aanhef van fanfares, marsen, dansen e.a)

Zie tevens The Rake's Progress uit de cursus Opera: Twaalf Opera's als Spiegel van hun Tijd