Thema's en genres in de muziekgeschiedenis
Leereenheid 20: De grensoverschrijdingen tussen klassieke muziek en jazz
Jazz heeft zich ontwikkeld van eenvoudig naar gecompliceerd, net als de klassieke muziek, en is zelf kustmuziek geworden. Deze ontwikkeling is immanent (van binnen uit).
Begrip "klassiek"
- Uit de klassieke oudheid
- Klassieke muziek, ruim, alle westerse kunstmuziek
- Klassieke muziek, in enge zin, Weense school, Haydn, Mozart, Beethoven etc.
- Van blijvende waarde
- In deze leereenheid klassieke muziek = Gregoriaans tot 20ste eeuw (=kunstmuziek)
Jazz begin van de 20ste eeuw è veel belangstelling van componisten van kunstmuziek
Jazzè Swing =populaire muziekè weinig belangstelling uit kunstmuziek
Cool jazzè Jazz wordt definitief concertmuziek
Third streamè synthese tussen Jazz en kunstmuziek, elementen uit beide stromen
Hard Bop = reactie hierop
Free jazz en de kunstmuziek groeien naar elkaar toe, zelfde muzikale principes
Third Stream groeit niet uit tot een aparte muziekstroming, het geheel is zelden meer dan de som der delen.
Vanaf 60er jaren is het de aanduiding voor alle jazz met elementen uit de kunstmuziek.
In de 90er jaren herziet Schuller de definitie en wordt het elk samengaan van wereldmuziek en kunstmuziek.
In de free jazz spelen de elementen atonaliteit en toeval (Cage) een rol en is ook het uitgangspunt dat
muziek georganiseerd geluid is (Varese).
De musici van de free jazz willen niet de compositietechnieken overnemen, maar alleen
soortgelijke klankwerelden oproepen. Swing en improvisatie blijven wel een zekere rol spelen.
Verschil blijft dat de structuur bij free jazz tijdens uitvoering tot stand komt, niet vooraf.
Eind jaren 60è improvisatiemuziek= kunstmuziek met citaten uit de jazz (Breuker, Loevendie) Swing en improvisatie worden niet als in de jazz overgenoemen, dus het blijft kunstmuziek.
Improvisatie had een grote rol in klassiek muziek, maar was begin ste eeuw vrijwel geheel verdwenen.
Pas als in de 60er jaren het toeval zijn intrede doet in de kunstmuziek, groeien kunstmuziek en free jazz naar elkaar toe .
In klassieke muziek is er geen spanning tussen de verschillende ritmische lagen ("met opvatting")
wisselwerking jazz-kunstmuziek
|
Jazz/ pre jazz 1900 Neemt vooral buitenmuzikale kenmerken van kunstmuziek over |
In de kunstmuziek is belangstelling voor exotische elementen Blue, rags en songs worden zo gezien, jazzelementen als special effect |
La creation du monde van Milhaud (1923)= elementen uit jazz en kunstmuziek verwerkt (decor en kostuums van Ferdinand Leger) |
|
New-Orleansstijl |
Synthese leidt tot de symfonische jazz |
Rhapsody in blue, Gershwin Paul Whiteman, combinatie van big band en strijkorkest Bix Beiderbecke , trompettist met toonvorming uit de klassieke muziek (itt Armstrong) |
|
Swingè bebop dansorkest wordt concertorkest |
Afstand tussen bebop en kunstmuziek is grootst |
Arrangeur Graettinger, City of Glass= verwant aan kunstmuziek (Charlie) "Parker with strings"(groter publiek)-easy listening |
|
Cool Jazz balans verstand-gevoel = ook kenmerk klassieke muziek Musici ook gedegen opleiding |
Vorm kop-voortspinning-staart uit barok overgenomen door Modern Jazz Quartet Birth of the cool= vermenging |
Modern Jazz Quartet, voortdurende vormverandering Evans en Davis, kruisbestuiving tussen impressionistische muziek en cool jazz |
|
Hard bop |
Uiterlijk vertoon concertpraktijk wordt door jazz overgenomen |
Twee ontwikkelingslijnen 1)modale jazz Miles Davis ritme tot minimum 2)John Colltrane harmonische ritme neemt toe Schaeffer- musique concrete (geluiden uit dagelijks leven) Charles Mingus, Jazz Workshop |
|
Free jazz Voor het eerst ook uit gedachtengoed van kustmuziek geput |
Twaalftoontechniek (wordt niet overgenomen, wel de klankwereld daaraan verbonden) |
|
|
Rockjazz (fusion) Verworvenheden free jazz: - vrijheid soleren - playing outside |
Samengaan ligt niet voor de hand vnl. door de groove van de ritmesectie (uit rockmuziek) |
Klassieke jazz
Eind jaren 70, hernieuwde belangstelling voor jazz
- jazz wordt erkend als een zelfstandige muzieksoort.
- jazzonderwijs op conservatoria
- universitair onderzoek (Smithsonian Institute Washington D.C.)
Jaren 80 (neobop)/ 90 (neojazz) niet meer de wens tot synthese met kunstmuziek
Dit is geen officiële site van de Open Universiteit Nederland
correcties, opmerkingen of aanvullingen zijn altijd welkom
Marga Mulder (2001)