tamvader van het geslacht Prevost is Daniel Prevost. In 1622 huwt hij te Valkenburg met Anna de Bande en legt zo de grondslag voor de huidige families Prevaes, Prevos, Prevaas en Prevoo. De herkomst van deze familie is nog niet geheel duidelijk.

Over de herkomst van deze familie zijn twee thesen. Een eerste these is dat Daniel, gezien de Frans aandoende familienaam van Franse afkomst is. Franse afstamming is echter onwaarschijnlijk. Volgens de La Haye getuigen namelijk de meeste Franstalige namen die men tegenwoordig in Zuid-Limburg aantreft niet van afstamming van Franse adel, zoals sommige familielegenden maar al te graag willen doen geloven, maar een herkomst uit het nabije Waalse land.¹

De meest waarschijnlijke oorsprong van de familie ligt in Valkenburg zelf. In de kerkregisters komt in 1612 de variant Prevoist voor, hetgeen dient te worden getranscribeerd als Prevoost.² Een prevoost was een gerechtelijk ambtenaar, een opzichter die orde en tucht moest handhaven. Uit de archieven blijkt dat de familie Prevoost in het begin van de zeventiende eeuw heeft gewoond in het poortwachtershuis naast de Grendelpoort in Valkenburg. Vanaf 1550 wordt als bewoner van het perceel naast de poort Daniel Prevoo genoemd. Daniel is volgens Lei Deckers mogelijk een nakomeling van Daniel der Smeed, die hetzelfde perceel eerder bewoonde. Het huis blijft overigens in bezit van de familie tot 1864.³

Grendelpoort te Valkenburg op een prentbriefkaart uit 1885.⁴

Hieronder worden de eerste vier generaties van het geslacht Prevost uitgewerkt. Het grafische schema geeft een globaal overzicht van de samenstelling van de in dit hoofdstuk beschreven familie. In het aanhangsel is een beschrijving van de gebruikte symbolen te vinden.

Eerste Generatie

Tweede Generatie

In het archief van de Landen van Overmaas bevindt zich een lijst met eigenaren van huizen en landerijen van het Staatse grondgebied uit 1663.⁹ Deze lijsten zijn twee jaar na het definitieve Partage-Tractaat opgemaakt door de toenmalige Hollandse bezetters. Volgens dit register waren Daniel Prevost en zijn zuster (Zie IIa en IIb) in bezit van een stukje grond in het gehucht Broekum bij Houthem, tegenwoordig gemeente Valkenburg aan de Geul. De tekst in de archiefstukken leest als volgt:

Het stukje grond is 9 grote roeden groot, circa 3,700 vierkante meter. In de zeventiende eeuw werd in een groot deel van Limburg gebruik land gemeten in bunders, grote roeden en kleine roeden. Een bunder was verdeeld in twintig grote roeden en één grote roede was weer verdeeld in twintig kleine roeden. In Limburg werden veel verschillende systemen gebruikt, in ieder gebied had een roede een ander oppervlak. In Valkenburg en Houthem was een bunder ongeveer 8,280 vierkante meter terwijl in Gronsveld een bunder gelijk stond aan 8,182 vierkante meter.¹¹

Eigendom van de grond werd gedeeld tussen de weduwe Sleijpen en de familie Prevoost. Ik heb geen verwantschapsbanden tussen de familie Sleijpen en de familie Prevost kunnen ontdekken, het betreft hier dus een puur zakelijke relatie.

Derde Generatie

De volgende drie gezinnen vormen de eerste generaties van de huidige familie Prevoo. De familie Prevoo woont al meer dan 350 jaar in Valkenburg en er zullen maar weinig Valkenburgers zijn die niet van deze familie afstammen.¹² Volgens Patelski was een veel voorkomend beroep van de familie Prevost metselaar en blokbreker. In menige mergelgroeve kan men dan ook de opschriften van de Prevoo´s nog terugvinden.¹³

Blokbrekers aan het werk (Foto: Natuurhistorisch Museum Maastricht).¹⁴

Behalve de graffiti in de mergel grotten zijn er ook aanwijzingen in de archieven over het beroep van de familie Prevoo(st). In 1670 wordt het kasteel van Valkenburg gerepareerd waarbij als werklieden Daniel Prevoo wordt genoemd.¹⁵ Het is echter niet bekend om welke Daniel Prevoo het hier gaat. Ook is er een document over Ferdinand Prevois dat zou kunnen bevestigen dat de familie Prevoo een steenbrekers familie is (zie IIIc).

Uit een akte in het notarieel archief blijkt dat Daniel Prevost twee stukken land bezat te Aalbeek. Een jaar na de dood van Daniel wordt dit land aan de weduwnaar van zijn eerste vrouw geschonken.¹⁶

IIIc

Ferdinandus Prevoije (Prevoije, Praevos, Provoost), geboren circa 1661, overleden op 1 oktober 1747 te Valkenburg. Zowel in katholiek als hervormd overlijdensregister vermeld (zie alhier). Zoon van Daniel Prevost en Elisabeth van Laer, zie IIb. Gehuwd in de katholieke kerk op 20 juni 1694 te Valkenburg (getuigen: Petrus Schetters & Joanna Beckers). Tevens huwelijksinschrijving in de registers van de Nederlands Hervormde gemeente te Valkenburg op 4 juni 1694. Echtgenote is Hellena Verhest (van Hees), overleden op 9 april 1750 te Valkenburg. Vermoedelijk de dochter van Godefridus Verhes en Margarita Daemen.18 1694 / 20 junij contraxerunt matrimonium / Ferdinandus Prevost et / Helena Verhes. / testes / Petrus Schetters et Johanna / Beckers // 1694 / Den 4. Juni / Ferdinandus Provoost, jongmans / met / Hellea Verhest Jongdochter / bijde van hier. // Inschrijving huwelijken Ferdinandus Prevoost en Hellena Verhest 1694.19 Uit dit huwelijk: Anna Elisabeth Prevoije, gedoopt op 29 april 1695 te Valkenburg (getuigen: Walterus Prevoije & Johanna Thommissen). Daniel Prevoije (Praevost, Prevost), gedoopt op 12 februari 1697 te Valkenburg (getuigen: Daniel Prevoije & Maria Catharina de Moulin), overleden op 23 januari 1776 aldaar op 78-jarige leeftijd. Gehuwd voor de kerk op 27-jarige leeftijd op 15 oktober 1724 aldaar (getuigen: Geurt Provost, Mathias van Abel en Maria Schoenmeckers). Inschrijving van het huwelijk in de Nederlands Hervormde kerkregisters op 15 oktober 1724. Echtgenote is Anna Maria Harst, 27 jaar oud, gedoopt op 10 februari 1697 te Klimmen, overleden op 15 juli 1780 te Valkenburg op 83-jarige leeftijd. Dochter van Otto Harst en Elisabetha Rietraet. Godefridus (Geurt) Prevoije, gedoopt op 30 augustus 1700 te Valkenburg (getuigen: Wilhelmus Prevoije & Joanna Sleijpen). Gehuwd voor de kerk op 34-jarige leeftijd op 13 februari 1735 aldaar (getuigen: Lambertus Hendrix & Petrus Antonius Lemmens). Dezelfde dag gehuwd in de hervormde kerk te Valkenburg. Echtgenote is Joanna van Eijgelshoven, geboren te Vilt en gedoopt te Berg & Terblijt op 12 april 1713. Het huwelijk wordt tevens in Berg & Terblijt geregistreerd.20 Geurt Provaest raakt met enkele anderen op 1 mei 1730 betrokken bij een nachtelijke vechtpartij in de herberg van Catrijn Habets in Aresgenhout.21 Op 25 juni 1738 krijgt Gerardus Preaevaou, wonende te Vilt, toestemming een klijn huijsken tot sijn gerief en profijt te timmeren binnnen de gemeente Bergh.22 In 1770 worden als bezit van Geurt Prevoo, inwoner van Bergh, te Oud Valkenburg genoteerd tien stukjes akkerland (1 bunder, 10 grote en 6 kleine roeden) en drie stukjes bosgrond (2 grote en 18 kleine roeden).23 Op 6 maart 1772 leent Gerardus Prevot 260 gulden voor de aankoop van 1 morgen land te Oud Valkenburg.24 Geurt is overleden op 25 september 1782 te Berg en Terblijt. Matthias Prevoije, gedoopt op 23 januari 1703 te Valkenburg (getuigen: Matthias Dorren & Christina Sijben), overleden op 4 maart 1756 aldaar. Zowel in katholiek als in hervormd overlijdensregister vermeld. Gehuwd voor de kerk op 52-jarige leeftijd op 17 augustus 1755 te Valkenburg (getuigen: Joannes Stroup & Elisabetha Mullens). Op dezelfde dag tevens gehuwd in de hervormde kerk. Echtgenote is Johanna Maria Dorren, 46 jaar oud, gedoopt op 3 juli 1709 te Valkenburg, overleden op 25 juli 1757 te Valkenburg op 48-jarige leeftijd.25 Anthonius Casparus Prevoije (Praevost), gedoopt op 7 februari 1706 te Valkenburg (getuigen: Anthonius van de Scheuren & Elisabetha Prevoije), overleden op 30 november 1762 aldaar op 56-jarige leeftijd. Jacobus Prevoije, gedoopt op 12 augustus 1708 te Valkenburg.

Gezicht op Valkenburg uit 1669, Gewassen pentekening van Josua de Grave.²⁶

Op 15 maart 1700 koopt Ferdinand Prevois 1 morgen land aan de Conijnsgracht, naast land dat hij al bezat. De koopsom bedraagt 23 gulden plus een kar mergelsteen en de verplichting een muurtje aan het huis van de verkoper te bouwen. Hieruit blijkt dat Ferdinand ook een blokbreker en metselaar was.²⁷

De familie Prevost en de Reformatie

Alle leden van de familie Prevost waren, getuige de doop- trouw- en begrafenis-registers, belijders van het katholieke geloof. Ondanks dit gegeven heeft de protestantse kerk een grote invloed op hun leven gehad.

De inname van de stand Maastricht door stadhouder Frederik Hendrik in 1632 was de onmiddellijke aanleiding tot het ontstaan van de Zuid-Limburgse Protestantse Gemeenten. Op advies van de eerste Maastrichtse predikant Philippus Ludovicus besluiten de Hoogmogende Staten om, waar nodig, in verschillende Plaatsnamen tot aanstelling van een predikant over te gaan. Zo ook in Valkenburg, waar in 1633 de kandidaat Jacobus Verckenius wordt beroepen.²⁸

In die gebieden waar de Hollanders het voor het zeggen hadden werd de Nederduits-gereformeerde kerk de geprefereerde kerk. Er was in de Republiek echter geen sprake van een staatskerk. De predikanten waren niet in dienst van de overheid en niet iedere staatsburger werd geacht tot de officiële kerk te behoren, de geloofsleer van de overheid werd niet opgelegd.²⁹ In de Republiek bestond, ingevolge de Unie van Utrecht, gewetensvrijheid, maar er bestond geen vrijheid van meningsuiting. Het was de katholieken daarom in het begin van de bezetting zelfs verboden om hun geloof in het openbaar te belijden.

Een groot deel van de roomse pastoors werd na de definitieve toekenning van het Partage-Tractaat van hun kerken en parochies verdreven. De katholieke kerk ging vervolgens ondergronds. Het ene plakkaat tegen de de paepse stouticheden en paepse superstitie volgde op het andere. Katholieken waren geen volwaardige staatsburgers meer, maar slechts geminachte halfburgers.³⁰

Volgens de katholieke doctrine is het voor een katholiek onmogelijk om zonder bemiddeling van een priester naar zijn geweten te leven. Wie het de katholiek aldus onmogelijk maakte volgens zijn geloof te leven, bijvoorbeeld door priesters te weren en alleen bijeenkomsten in gezinsverband toe te staan, oefende daarmee dus een vorm van repressie uit.³¹ De parochianen gingen in deze tijden van vervolging voor het ontvangen van de sacramenten naar de dichtstbijzijnde katholieke parochiekerk of er werden in het geheim diensten gehouden. Deze situatie duurde tot aan de Franse tijd van 1673, toen de katholieke eredienst door Lodewijk XIV weer in al haar rechten werd hersteld.

Het Echtreglement

De gereformeerde kerk vervulde in de republiek ook openbaren taken. De kerk zorgde onder andere voor het bijhouden van de huwelijksregistratie, ook van de niet lidmaten. Het is in deze ´bevolkingsadministratie´ dat we de familie Prevost dan ook tegenkomen.

Een groot deel van de inwoners van de Landen van Overmaas was ingevolge het Echtreglement uit 1656 verplicht te huwen in de gereformeerde kerk of bij de schepenbank. Een huwelijk dat voor de predikant was gesloten was even rechtsgeldig als een huwelijk dat voor de schepenbank werd gesloten.³²

Maar omdat voor een katholiek het protestantse huwelijk niet geldig is huwde bijna iedereen twee maal, een situatie die heden ten dage ook nog voorkomt. Het eerste huwelijk werd in het algemeen door de predikant voltrokken. Daarna werd men, soms in het geheim, gehuwd door de pastoor.

Van bijna ieder echtpaar dat in de tijd dat het Echtreglement van kracht was huwde zijn aldus twee huwelijksinschrijvingen beschikbaar. Er zijn echter grote verschillen tussen de twee huwelijksinschrijvingen te herkennen. De pastoor noemt de echtelieden bij de Latijnse doopnamen, de predikant gebruikt hun roepnamen. Ook noteert de predikant veel meer gegevens over de bruid en bruidegom dan de pastoor. De pastoor kende immers iedereen persoonlijk en hoefde niet zoveel op te schrijven. De predikant was een vreemdeling die om die reden een meer nauwkeurige registratie bijhield.

In deze familiegeschiedenis zijn ingevolge het Echtreglement twee dubbele huwelijken voltrokken. Het huwelijk tussen Bernardt Bormans en Elisabeth Thomissen (zie IIa) en tussen Ferdinand Prevost en Helena Verhest (zie IIIc).

Het Overlijdensregister

In de Valkenburgse overlijdensregisters van de katholieke kerk en de gereformeerde kerk is een eigenaardigheid te vinden. In de overlijdensregisters van de hervormde gemeente worden zeventien leden van de familie Prevost vermeld, waarvan tien personen tevens in de katholieke registers worden genoemd. Dit vindt plaats tussen 1747 en het 1794. De inschrijving in de katholieke registers is meestal op dezelfde dag of één of twee dagen later. In beide gevallen gaat het om een overlijden. In de katholieke registers wordt in alle gevallen het woord obiit gebruikt, hetgeen overleden betekent.

Den 1. October / Ferdinand Pervaast //	Die 1 octobris omnibus sanctie /ecclesia sacramentis rite mortias / obiit Ferdinandus Prevost / maritatus //

Dubbele inschrijving in de overlijdensregisters.³³

In de literatuur heb ik voor dit fenomeen geen nadere verklaring kunnen vinden en ik kan hier slechts enkel hypothesen aanvoeren.

De leden van de familie Prevost waren geen lidmaten van de gereformeerde kerk. De oudste lidmatenlijst van de gereformeerde gemeente van Valkenburg dateert uit het jaar 1657.³⁴ Er is dan een vrij belangrijke Protestantse gemeente in Valkenburg voor het grootste gedeelte echter bestaande uit niet Limburgers.³⁵

Meest waarschijnlijk is echter dat het hier soort van een voorloper op de burgerlijke stand betreft en dat de predikant in Valkenburg zijn registratie zo compleet mogelijk wilden houden en dus ook de overleden katholieken in hun registers noteerden. Hiermee is echter nog geen verklaring gegeven voor het verschil in datum tussen beide registraties. Om dit fenomeen te doorgronden is verder onderzoek in de breedte noodzakelijk

1. Régis de La Haye, ´Waalse families over de taalgrens´, De Maasgouw 111 (1992) 47-56 en ´Franstalige familienamen in Zuid-Limburg´, LTG 20 (1992) 61-74.
2. OnderzoekJoop Urlings (Pro-gen gebruikersgroep, Genealogie uit Limburg, 2001).
3. Lei Deckers, ´Valkenburgse huizen en percelen´, Geulrand 33 (januari 1991).
4. Ibidem.
5. In de overlijdensregisters van Valkenburg is vier maal een Joannes Thomissen geregistreerd, 17 april 1695, 27 april 1705, 25 februari 1712 en 4 april 1713.
6. Onderzoek Lieke Karssen.
7. Funs Patelski, ´De kosters van Valkenburg met enige aantekeningen over hun familie´, Geulrand 1 (oktober 1983) 31.
8. Ibidem.
9. RA Limburg, Landen van Overmaas, inv. nr. 144, deel I.
10. Transcriptie en collationering door J. Lemmens.
11. G. Desweisen, Landmaten-tolk voor de provincie Limburg. Herleidingstafels Limburgs 18 verschillende oude vlaktematen, en omgekeerd (Gulpen 1880).
12. Patelski, ´De kosters van Valkenburg´, 31.
13. Ibidem.
14. NHMM Vrituele Grottentocht, http://www.nhmmaastricht.nl/kin_g14.htm (juni 1999).
15. RA Limburg, Landen van Overmaas, inv. Nr. 8371, d.d. 10 december 1670 (Onderzoek Joop Urlings).
16. RA Limburg, Notarieel Archief, inv. Nr. 4169; http://www.cs.vu.nl/~matty/´ (december 1999).
17. Gedoopt op 16 maart 1652 of 12 maart 1654 te Meerssen.
18. Patelski, ´De kosters van Valkenburg´, 31.
19. RA Limburg, Collectie kerkregisters, K135.5 en K135.11, pagina 74.
20. Onderzoek Joop Urlings.
21. RA Limburg, Landen van Overmaas, inv. Nr. 8160, d.d. 1 mei 1730 (Onderzoek Joop Urlings).
22. RA Limburg, Notarieel Archief, inv. nr. 4824, d.d. 25 juni 1738 (Onderzoek Joop urlings).
23. RA Limburg, Landen van Overmaas, inv. nr. 7640 (Onderzoek Joop Urlings).
24. RA Limburg, Landen van Overmaas, inv. nr. 7621, d.d. 6 maart 1772 (Onderzoek Joop Urlings).
25. Onderzoek Lieke Karssen.
26. GA Maastricht, Prentencollectie LGOG inv. nr. 40.
27. RA Limburg, Landen van Overmaas, inv. nr. 7618, d.d. 15 maart 1700 (Onderzoek Joop Urlings).
28. C.F.A. Carstens, Protestantse gemeente en kerk te Valkenburg (L.) 1649-1949 (Valkenburg 1949) vii.
29. F.A. van Lieburg, ´Religie en samenleving´, Oriëntatiecursus cultuurwetenschappen. De Republiek. Open Universiteit Nederland (Heerlen 1992) 74.
30. H.J.H. Schurgers. L.G.M. Notten en L.W.G.N. Pluymaekers, Geschiedenis van Valkenburg-Houthem (Valkenburg 1979) 153.
31. ibidem.
32. Voor en uitgebreide analyse zie: W.A.J. Munier, ´De toepassing van het Echtreglement in de Landen van Overmaas en de neerslag ervan in de trouwregisters 1656-1683´, PSHAL 121(1985) 69-103 en P.J.H. Ubachs, ´Het Echtreglement voor de Generaliteit in de eerste jaren´, Munsters in de Maasgouw (Maastricht 1986) 213-228.
33. RA Limburg, Collectie kerkregisters, K 135.14, pagina 8 en K 135.7, pagina 31.
34. W.A.J. Munier, ´Kanttekeningen bij enkele lidmatenlijsten van de gereformeerde gemeente van Valkenburg in de Staatse tijd´, De Maasgouw 103 (1984) 127-139.
35. Carstens, Protestantse gemeente en kerk te Valkenburg, viii.